Koninklijk Theater Tuschinski
Koninklijk Theater Tuschinski is voor iedereen
Koninklijk Theater Tuschinski is er na ruim een eeuw nog steeds voor iederéén. Precies zoals Abraham Tuschinski het bedoeld had. En genieten van het prachtige theater kan niet alleen tijdens een filmvoorstelling. Elke ochtend is Koninklijk Theater Tuschinski open voor geïnteresseerden. Met een audiotour kunnen zij meer ontdekken over de historie van dit unieke theater én de oprichter.
Het vroegere leven van Abraham Tuschinski
Abraham Icek Tuschinski werd geboren op 14 mei 1886 in Brzeziny in de buurt van het Poolse Łódź. Hij werd net als zijn vader Wolf Tuszynski opgeleid tot kleermaker, maar wilde graag naar de Verenigde Staten. Op 17-jarige leeftijd trouwde hij met Mariem Ehrlich (Manja).
Korte tijd later vertrok hij naar Rotterdam met de bedoeling om van daaruit naar de Verenigde Staten te emigreren. Abraham Tuschinski bleef echter in 1904 in Rotterdam hangen. Hij vond er werk bij een kleermaker en gidste begin 20ste eeuw immigranten door Rotterdam. Hij wist binnen korte tijd genoeg geld te verdienen om zijn vrouw Manja naar Rotterdam te laten overkomen. Samen zetten zij ‘Polski’ op, een logement voor landverhuizers, vooral Oost-Europese Joden.
De eerste bioscopen van Abraham Tuschinski
Enige jaren later stortte Tuschinski zich op een nieuw fenomeen: de bioscoop. Jean Desmet opende in 1909 Cinéma Parisien, de eerste echte bioscoop van Rotterdam. Binnen twee jaar kreeg Desmet concurrentie van zeven andere bioscopen, waaronder die van Tuschinski: Thalia.
Maar toen zijn pand tegen de vlakte ging, moest hij met een nieuw plan komen. Dit keer wilde hij zijn bioscoop luxueuzer maken. 'Wat jij wil is onmogelijk!' zeiden veel mensen tegen de ambitieuze Tuschinski als hij weer een fantastisch plan ontvouwde. 'Niets is onmogelijk!' antwoordde hij dan.
De zaken gingen goed. Samen met zijn zwagers Hermann Ehrlich en Hermann Gerschtanowitz bouwden hij de bioscooponderneming uit tot een klein lokaal imperium. Eerst namen zij het slecht lopende Royal over van Desmet, waarna het driemanschap de exploitatie overnam van het Scala Theater en Verhaars Olympia kocht.
Tuschinski Theater in Amsterdam
Tuschinski begon zich af te vragen of hij in Amsterdam een bioscoop kon opzetten met dezelfde luxe uitstraling als het herbouwde Rotterdamse Thalia theater. Hij kocht een stuk grond met ruim dertig verkrotte panden in de Duvelshoek bij de Munt.
Henk Van Gelder schreef in de biografie Abraham Tuschinski in 1996: “Een lustoord moest het worden, een oase van luxe en genot, toegankelijk voor iedereen.” Dat werd het. Op 28 oktober 1921 werd de bioscoop geopend. De pers die bij de opening aanwezig was, was erg onder de indruk. De krant Het Vaderland schreef: “Den monumentalen Tuschinski-gevel, fraai van lijn, mooi van steen, dadelijk verradend dat hier een lichtspel zijn triomfen viert”.
Architectuur
Het Tuschinski Theater is een ontwerp van de architect Hijman Louis de Jong en werd gebouwd in de verschillende stijlen: Amsterdamse School, Jugendstil en Art Deco. De kosten van het gebouw bedroegen ongeveer 4 miljoen gulden. Het theater was vernieuwend. Niet alleen op bouwkundig en decoratief gebied, maar ook de elektrotechnisch installatie was zijn tijd ver vooruit. Zo kon het baanbrekende verwarmings- en ventilatiesysteem overal in het gebouw een constante temperatuur handhaven.
Tweede Wereldoorlog
Vier jaar na de opening, in 1926, werd Abraham Tuschinski Nederlander. Maar toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak, werd hij geconfronteerd met toenemend antisemitisme. Moeilijke tijden braken aan toen vier van zijn theaters werden weggevaagd bij het bombardement van Rotterdam, in mei 1940. Op vrijdag 18 juli 1941 brak er brand uit in het theater in Amsterdam. Twee zalen brandden geheel uit en alle originele schilderingen van Pieter den Besten gingen verloren. Het Tuschinski Theater in Amsterdam kwam in Duitse handen en kreeg de niet-Joodse naam Tivoli. Na de brand waren er alleen nog Duitse films en artiesten te zien. Abraham Tuschinski werd op 1 juni 1942 naar Westerbork getransporteerd en daarna naar Auschwitz gebracht waar hij stierf op 17 september van hetzelfde jaar.
Na de oorlog
De bioscoop bleef bestaan en werd na de oorlog heropend onder de oorspronkelijke naam Tuschinski. Een plaquette in de hal herinnert aan de vroegere joodse directeuren en oprichters. Van 1998 tot 2002 vond een ingrijpende restauratie plaats van het interieur en de buitenkant. Uitgangspunt was het filmtheater zoals dat ten tijde van Abraham Tuschinski ontstond. In 1996 was het Koninklijk Theater Tuschinski weer terug waar Abraham Tuschinski in 1921 begon. Het Franse Pathé, dat destijds Tuschinski’s eerste filmmateriaal leverde en hem de eerste licentie verschafte, is sindsdien eigenaar van de bioscoop die zijn naam draagt.
Het symbool van de Nederlandse filmwereld
Koninklijk Theater Tuschinski groeide al snel uit tot hét symbool van de Nederlandse filmwereld en werd ook een begrip in de internationale filmwereld. En dat is het nog steeds.
De filmpremières van vrijwel alle grote Nederlandse films vinden al jaren plaats in de prachtige grote zaal van Tuschinski. Zo hadden de Nederlandse films Turks Fruit, Soldaat van Oranje en De Tweeling hun première in het iconische theater, maar ook grote internationale films zoals The Lion King en Skyfall vierden hun Nederlandse premièrefeestjes in Tuschinski. Bij veel van deze premières waren leden van het Koninklijk Huis aanwezig. Zij bezoeken al vele jaren Koninklijk Theater Tuschinski.
Daarnaast hebben vele internationale sterren opgetreden in Tuschinski – zoals Marlène Dietrich, Édith Piaf en Josephine Baker – of hebben zij het theater bezocht, van Richard Gere tot Madonna en van Jeroen Krabbé en Rutger Hauer tot Carice van Houten, Famke Janssen en Robbie Williams.
Tuschinski zoveel mogelijk terug in originele stijl
Ter voorbereiding op het 100-jarig bestaan van Koninklijk Theater Tuschinski in 2021, werd het theater in 2019 en 2020 nog meer teruggebracht naar de originele stijl. De originele wandschilderingen van Pieter den Besten - die verloren gingen tijdens een brand in de Tweede Wereldoorlog - werden gereconstrueerd en het authentieke decoratiewerk is teruggebracht in nieuwe schilderingen. Er zijn nieuwe comfortabele luxe stoelen én tweezitsbankjes geplaatst.
En er is een exclusieve cocktailbar geopend: Bar Abraham, waar bezoekers genieten van cocktails geïnspireerd door film. Hiermee is de bioscoopervaring bij Koninklijk Theater Tuschinski nog specialer en authentieker geworden. En is het theater nog meer teruggekomen bij de originele wens van Abraham Tuschinski: een lustoord, een oase van luxe en genot. In de stijl van toen, maar met de techniek en het comfort van nu.
In 2026 is de Grote Zaal gerenoveerd en uitgerust met elegante fauteuils en loveseats. Ook hebben de balkons in de zaal een nieuwe verflaag gekregen, waarbij op één plek een oude beschildering is gereconstrueerd – een subtiele, maar bijzondere verwijzing naar het historische karakter van het theater.
Monument en predicaat
Het Koninklijk Theater Tuschinski is een rijksmonument. Dit betekent dat het pand niet anders mag worden dan het 100 jaar geleden gebouwd is. Pathé probeert de bezoekers van het theater te voorzien van de ultieme luxe door de geschiedenis van het pand te respecteren en geheel te houden, en tegelijkertijd de beste beeld- en geluidservaring te bieden.
Het theater vierde op 28 oktober 2021 zijn 100-jarig bestaan. Tijdens een feestelijk gala ter ere van dit jubileum kreeg het theater het predicaat ‘Koninklijk’ van Commissaris van de Koning Arthur van Dijk en burgemeester van Amsterdam Femke Halsema. De officiële naam van het theater is nu Koninklijk Theater Tuschinski. In hetzelfde jaar riep het gerenommeerde Time Out Magazine het theater uit tot mooiste bioscoop van de wereld.
Beeldmateriaal Koninklijk Theater Tuschinski
Dit beeldmateriaal van Koninklijk Theater Tuschinski is vrij te gebruiken bij vermelding van Copyright Pathé Theatres B.V.